นพ.อรรถสิทธิ์ แดงมณีDr. Atthasit Daengmanee

ลองเดินเข้าไปในศูนย์อาหารช่วงพักกลางวัน แม้จะมีร้านอาหารให้เลือกหลายสิบร้าน แต่เมนูที่มีผักในปริมาณเหมาะสมอาจหาได้ยากกว่าที่คิด อาหารจานเดียวบางประเภทมีผักเพียงเล็กน้อย ขณะที่ผู้บริโภคต้องตัดสินใจเลือกอาหารจากราคา รสชาติ และความสะดวกภายในเวลาไม่กี่นาที

ประเทศไทยมีผักและผลไม้หลากหลายชนิด แต่ข้อมูลที่ นพ.อรรถสิทธิ์ แดงมณี ผู้อำนวยการสำนักโภชนาการ กรมอนามัย นำเสนอระบุว่า คนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปมีเพียงประมาณหนึ่งในสามที่บริโภคผักเพียงพอตามเกณฑ์ที่ท่านอ้างอิงจากองค์การอนามัยโลก ซึ่งอยู่ที่ประมาณ 400 กรัมต่อวัน

นพ.อรรถสิทธิ์กล่าวถึงประเด็นนี้ระหว่างการเสวนาในงาน Plant-Rich Leaders: Awards & Showcase 2026 เมื่อวันที่ 5 ตุลาคม พร้อมอธิบายแนวทางส่งเสริมการบริโภคอาหารของกรมอนามัย ทั้งการให้ความรู้ประชาชนและการทำงานร่วมกับร้านอาหารเพื่อเพิ่มทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพ

กินดีอย่างสมดุล แนวทางโภชนาการสำหรับคนไทย

นพ.อรรถสิทธิ์อธิบายว่า กรมอนามัยให้ความสำคัญกับหลักการกินดีอย่างสมดุล โดยในปี 2569 มีการนำเสนอแนวทางการบริโภคอาหารสำหรับคนไทย หรือ Thai Food-Based Dietary Guidelines (Thai FBDGs) ซึ่งให้ความสำคัญทั้งปริมาณและคุณภาพของอาหาร

แนวทางดังกล่าวเชื่อมโยงกับเครื่องมือด้านโภชนาการที่คนไทยคุ้นเคย ได้แก่ ธงโภชนาการ ซึ่งช่วยอธิบายปริมาณอาหารที่เหมาะสมในแต่ละวัน และโภชนบัญญัติที่ให้คำแนะนำเกี่ยวกับพฤติกรรมการบริโภค

สำหรับการเลือกอาหาร กรมอนามัยส่งเสริมการบริโภคธัญพืชไม่ขัดสี เช่น ข้าวกล้องและข้าวซ้อมมือ รวมถึงการเพิ่มปริมาณผักในมื้ออาหาร ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิด Plant-Rich ที่สนับสนุนการบริโภคอาหารจากพืชให้มากขึ้น

ข้อมูลอีกด้านที่ นพ.อรรถสิทธิ์กล่าวถึงคือปัญหาน้ำหนักเกิน โดยระบุว่าคนไทยประมาณครึ่งหนึ่งมีค่าดัชนีมวลกาย หรือ BMI อยู่ในเกณฑ์เกินมาตรฐาน

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนความสำคัญของการพัฒนาพฤติกรรมการกินในระดับประชากร โดยเฉพาะการเพิ่มทางเลือกอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการเหมาะสมสำหรับการบริโภคเป็นประจำ

จากคำแนะนำด้านโภชนาการ สู่เมนูที่ซื้อกินได้

กรมอนามัยมีโครงการที่เรียกว่า “เมนูชูสุขภาพ” ซึ่งทำงานร่วมกับผู้ประกอบการร้านอาหารในการพัฒนาและรับรองเมนูที่มีคุณค่าทางโภชนาการเหมาะสม

นพ.อรรถสิทธิ์ระบุว่า มีเมนูเข้าร่วมและผ่านการรับรองแล้วกว่า 20,000 เมนู จากร้านอาหารที่เข้าร่วมมากกว่าหนึ่งหมื่นร้าน

แนวทางนี้ช่วยเชื่อมคำแนะนำด้านโภชนาการเข้ากับการให้บริการอาหาร เพราะแม้ประชาชนจะมีความรู้เรื่องการกินอาหารที่เหมาะสม แต่การนำไปปฏิบัติยังขึ้นอยู่กับว่ามีอาหารประเภทใดจำหน่ายอยู่ในพื้นที่ที่ใช้ชีวิตประจำวัน

การทำงานร่วมกับร้านอาหารจึงช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้บริโภคพบเมนูที่ผ่านการพิจารณาด้านโภชนาการได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในสถานที่ที่คนจำนวนมากต้องพึ่งพาอาหารปรุงสำเร็จ

ประเด็นนี้มีความเกี่ยวข้องกับการขับเคลื่อน Plant-Rich เพราะการเพิ่มสัดส่วนอาหารจากพืชต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้ผลิตและผู้ให้บริการอาหารด้วย ร้านอาหารจึงมีบทบาทในการทำให้แนวทางการบริโภคที่เหมาะสมปรากฏอยู่ในตัวเลือกประจำวันของผู้บริโภค

เมื่ออาหารสุขภาพเป็นทางเลือกที่เข้าถึงได้

ข้อมูลจาก นพ.อรรถสิทธิ์แสดงให้เห็นความท้าทายด้านโภชนาการของไทย ทั้งการบริโภคผักที่ยังไม่เพียงพอและปัญหาน้ำหนักเกินในประชากรจำนวนมาก

ขณะเดียวกัน โครงการเมนูชูสุขภาพสะท้อนแนวทางการทำงานของกรมอนามัยที่เชื่อมความรู้ด้านโภชนาการเข้ากับผู้ประกอบการอาหาร โดยมีเมนูและร้านค้าที่เข้าร่วมเป็นกลไกช่วยให้ประชาชนเข้าถึงทางเลือกที่เหมาะสมมากขึ้น

ในบริบทของ Plant-Rich แนวทางนี้มีความสำคัญต่อการเปลี่ยนพฤติกรรมการกินในวงกว้าง เพราะร้านอาหาร โรงอาหาร และผู้ให้บริการอาหารต่างมีส่วนกำหนดทางเลือกที่ผู้บริโภคพบในแต่ละวัน

การเพิ่มจำนวนเมนูสุขภาพควบคู่กับการสื่อสารความรู้ด้านโภชนาการ จึงเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการกินดีอย่างสมดุล และช่วยให้การบริโภคพืชผักมากขึ้นเป็นเรื่องที่ทำได้ในชีวิตประจำวัน